AI-strategie en AI-governance

AI-adoptie is gedragsverandering

De grootste drempels voor AI liggen bij mensen: hoe ze werken, wat ze vertrouwen en waar ze tegen opzien. Daar valt dus ook het meest te winnen.

· · 3 minuten lezen

Novo Nordisk rolde generatieve AI uit naar 20.000 medewerkers, een van de grootste uitrols tot nu toe. De lastigste problemen bleken te gaan over gedrag, vertrouwen en leiderschap. Dat herken ik uit de praktijk.

Vijf aannames die niet kloppen

IMD-onderzoekers en de verantwoordelijken bij Novo Nordisk beschrijven vijf aannames die adoptie afremmen.

"Het draait om efficiëntie." Medewerkers bespaarden gemiddeld 2,17 uur per week. Hun tevredenheid hing echter drie keer sterker samen met de kwaliteit van hun werk. Beter werk telde voor de meeste mensen zwaarder dan sneller werk.

"Adoptie groeit vanzelf." Na ongeveer drie maanden daalde het gebruik. Wie doorzette, haalde later meer resultaat. Training op het juiste moment, echte use cases en champions brachten het momentum terug.

"Jongeren nemen het voortouw." Het ging andersom: ervaren medewerkers wonnen meer aan productiviteit en kwaliteit. Zij zien sneller waar AI helpt en kunnen beter beoordelen of een uitkomst klopt.

"In een digitale cultuur is er geen weerstand." Sommige mensen waren bang dat collega's ze lui of onethisch zouden vinden als ze AI gebruikten. Er openlijk over praten, ruimte om te oefenen en duidelijke afspraken helpen daartegen.

"Eén uitrol past iedereen." Een financeteam heeft andere behoeften dan een salesteam. Maatwerk per functie werkte beter.

Beloof niet dat AI geen banen kost

Amit Joshi waarschuwt leiders voor een goedbedoelde reflex: beloven dat AI geen banen kost. Medewerkers geloven dat niet, en dat wantrouwen remt de adoptie. Hij pleit voor een eerlijk gesprek over hoe rollen veranderen, voor uitleg over hoe AI tot een uitkomst komt en voor een concreet antwoord op de vraag wat het per rol oplevert. Mensen moeten ook veilig kunnen experimenteren.

Joshi wijst ook op "schaduw-AI": tools die mensen op eigen initiatief gebruiken, vaak op hun privételefoon. Negeren lost niets op. Je kunt ze beter zichtbaar maken en er afspraken over maken.

Vier vragen voor verantwoorde AI

Vertrouwen vraagt ook om een moreel kompas. Hoque, Sanklecha en Scade stellen vier vragen voor, die je op directie-, programma- en technisch niveau blijft stellen:

  1. Wat levert het ons op, ook op de lange termijn?
  2. Wat zijn de waarschijnlijke gevolgen voor alle betrokkenen?
  3. Welke principes ondersteunt of schendt dit?
  4. Wat zegt dit over wie we zijn?

Hun voorbeeld is IKEA, dat medewerkers van wie het werk door AI veranderde omschoolde in plaats van ontsloeg. Zo'n keuze laat zien wat voor organisatie je bent.

Wat ik leiders aanraad

Begin klein. Een paar eenvoudige toepassingen die mensen elke dag gebruiken, bouwen sneller vertrouwen op dan één groot project. Zoek collega's die graag voorgaan en geef ze ruimte om als champion te delen wat werkt en vragen te beantwoorden. Een netwerk van champions is de sterkste motor voor adoptie die ik ken. Maak goede voorbeelden zichtbaar, zoals gedeelde prompts, zodat anderen niet zelf het wiel hoeven uit te vinden.

En leg vooraf een nulmeting vast. Zonder nulmeting kun je later niet laten zien wat het heeft opgeleverd, en dan wordt opschalen een discussie op gevoel.

Bronnen

  1. Wade, M. R., Trantopoulos, K., Navas, M. & Romare, A. (2025). 5 myths holding back GenAI in the workplace. I by IMD, 19 augustus 2025.
  2. Joshi, A. M. (2026). Bosses: Stop telling staff that AI won't take their jobs. I by IMD, 8 april 2026.
  3. Hoque, F., Sanklecha, P. & Scade, P. (2025). Four questions to guide the implementation of responsible AI. I by IMD, 25 juli 2025.

Lees ook

Laten we kennismaken

Wil je van gedachten wisselen over data, analytics, AI of FP&A? Ik maak graag kennis.